شاخص های پژوهش و ویژگی های پژوهش گر
29 بازدید
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : ویژه نامه چهارمین جشنواره علامه حلی(ره) اسفند 1390
تعداد شرکت کننده : 0

شاخص های پژوهش و ویژگی های پژوهش گر

 در گفتگو با آیت الله اراکی (زید عزّه)  استاد درس خارج حوزه علمیه قم

 حضرت آیت الله اراکی در مصاحبه با ویژه نامه جشنواره علامه حلی به دو سئوال اساسی پیرامون ویژگی های پژوهش و پژوهش گر موفق پرداختند.

به نظر جنابعالی یک طلبه جوان از کجا و چگونه باید بطور عملی با پژوهش و پژوهش گری آشنا شود؟

چهارگونه پژوهش داریم:

گونه اوّل: پژوهش به معنای دسته بندی معلومات و تنظیم رابطه بین پرسش ها و پاسخ ها از یک سو و بین مقدمات و نتایج در پاسخ ها  از سوی دیگر است.

این نوع پژوهش را باید طلبه از آغاز دوران تحصیل بیاموزد و آن را بیازماید.

گونه دوم:پژوهش به معنای تلاش برای یافتن پاسخ پرسش های ساده علمی به شیوه کمی. منظور از شیوه کمی جمع آوری اطلاعات از منابع مورد اعتماد و تنظیم آنها به نحوی که بتواند پاسخ گوی منطقی پرسش های مطرح شده باشد. از این شیوه در اصطلاحات حوزوی به شیوه تتبعی تعبیر می شود. به نظر ما طلاب سطوح عالی و اوایل دوره خارج لازم است که این شیوه تحقیق و پژوهش را بیازماید.

گونه سوم: پژوهش به معنای ارزیابی و ضبط و ثبت علمی متون و منابع است. از این شیوه گاهی به شیوة تحقیق متن، و ارزیابی و تصحیح تعبیر می شود. این نوع از پژوهش برای طلابی که لااقل سه سال دوره خارج را گذراند ه باشند  مناسب است.

گونه چهارم: تحقیق و پژوهش به معنای اجتهاد و نظریه پردازی است. این نوع پژوهش تنها از کسانی برمی آید که یک دوره خارج فقه و اصول یا قریب به آن را به اضافه مقدمات مربوط به ادبیات و منطق، فلسفه و کلام ، تفسیر و حدیث و تاریخ به خوبی طی کرده باشند و افزون بر آن  از هوش و استعداد تولید علم نیز برخوردار باشند.

همه این انواع چهارگانه پژوهش  برای طلاب به تناسب مرحلة علمی آنها لازم است و مؤسسات و دستگاههای نظارت کننده  یا اداره کننده طلاب باید زمینه را برای پژوهش طلاب به تناسب جایگاه علمی آنان فراهم کنند.

شاخص های یک پژوهش استاندارد  و ویژگی های یک پژوهشگر موفق چیست؟

شاخص های یک پژوهش استاندارد  در سه جنبه باید مورد توجه قرار گیرد:

1. قالب یا مهندسی کار پژوهشی.

2. محتوا از نظر ماده آن.

3. محتوا از نظر نحوة به کارگیری  روش استدلال در نقض یا ابرام.

یک پژوهش استاندارد باید از سه بخش تشکیل شود: مقدمه، بدنه اصلی پژوهش، نتیجه گیری. در مهندسی مطالب یک طرح پژوهشی باید مطالب مربوط به هر یک از سه بخش در جای خود قرار گیرند و رابطه منطقی بخش های بدنه اصلی، و بدنه اصلی با هر یک از مقدمه و نتیجه گیری یا خاتمه رعایت شود و در بعد محتوا از منظر ماده معرفتی محتوا باید  اولاً : مرتبط به پرسش یا مشکل مورد بحث باشد و ثانیاً : مستند باشد و ثالثاً: استنادها باید به دلایل و شواهد معتبر باشد.

و در بعد به کارگیری روش منطقی استدلال  باید، اولاً: در هر مقوله از مواد معرفتی به روش استدلالی مناسب با آن استناد شود در آنجا که یک مقوله معرفتی  با روش قیاس برهانی باید اثبات شود از این روش استفاده شود.

و آنجا که باید  با روش برهان استقرایی اثبات شود، از این روش استفاده شود و از آنجا که باید با روش کمی آماری اثبات شود از این روش بهره  گرفته شود.

این سه روش هر سه مربوط به روش های عقلی استدلال بود، در به کار گیری نقلی نیز باید  اولاً : موازین استدلال نقلی کاملاً رعایت شود و ثانیاً : در نقل اقوال دیگران دقت به عمل آید تا دقیقاً آنچه گفته اند به آنها نسبت داده شود و مورد بررسی و نقض  یا ابرام قرار گیرد. و چیزی بر خلاف مدعای آنان به آنها نسبت داده نشود. و ثالثاً : از مصادره به مطلوب در بحث های  استدلالی باید اجتناب شود. بدین معنا که آنچه  مدعای پژوهش گر است  یا آنچه  از نتایج   و لوازم مدعای پژوهش گر است  نباید در مقدمات استدلال به کار گرفته شود تا استدلال بتواند شیوه منطقی و برهانی داشته باشد.

از خداوند بزرگ برای همه عزیزان و بزرگوارانی که در برگزاری همایش بزرگ و ارزشمند علامه بزرگ حلی( ره) این افتخار بزرگ اسلام و عالم بشر همکاری دارند سپاسگذارم و از خدای بزرگ برای آنان مزید اجر و توفیق  مسئلت دارم.

ویژه نامه چهارمین جشنواره علامه حلی(ره) اسفند 1390